लाल किताबमा अन्धा, सुतेका र जागृत ग्रहहरू

लाल किताबमा ग्रह-अवस्थाको अर्थ

जब कुनै शास्त्रीय ज्योतिषीले कुण्डली हातमा लिन्छन्, तब उनको पहिलो प्रवृत्ति हरेक ग्रहलाई तौलनु हो। यो उच्चको हो कि नीचको, आफ्नै राशिमा छ कि मित्रको, स्थिति र दृष्टिले बलियो छ कि कमजोर? ग्रहहरूको षड्बल (shadbala), अर्थात् छ प्रकारको बलको सिङ्गो तन्त्र यही एउटै प्रश्नको उत्तर दिन बनेको हो, कि ग्रह कति शक्तिशाली छ। लाल किताबले यीमध्ये कुनै कुरा अस्वीकार गर्दैन। यसले बस यसमाथि अर्को एउटा प्रश्न थपिदिन्छ, यस्तो प्रश्न जसको उत्तर एक्लो शास्त्रीय बलले दिन सक्दैन: ग्रह बलियो भए पनि, के त्यो साँच्चै केही गरिरहेको छ?

यही लाल किताबको ग्रह-अवस्था सम्बन्धी विचारको मर्म हो। यस परम्परामा ग्रहलाई करिब-करिब कुनै घरको बासिन्दाजस्तै पढिन्छ। त्यो बासिन्दा पूर्ण रूपमा ब्यूँझेको र व्यस्त हुन सक्छ, वरिपरिका हरेक कुरालाई आकार दिँदै। ऊ उपस्थित रहेर पनि सुतेको हुन सक्छ, जसले गर्दा उसको कोठा यसरी शान्त बस्छ मानौँ त्यहाँ कोही बस्दै नबसेको होस्। वा ऊ ब्यूँझेको र सक्रिय त होस्, तर देख्न नसक्ने, घरभरि यताउति हिँड्दै र कुराहरू छुँदै, आफ्नो हात कहाँ खस्छ भन्ने नजानी। बलले बासिन्दा कति जोडदार छ भन्ने देखाउँछ, तर अवस्थाले त्यो जोड प्रयोग भइरहेको छ कि छैन, र कति स्पष्ट रूपमा भइरहेको छ भन्ने देखाउँछ।

परम्पराले यस्ता तीन अवस्थालाई नाम दिन्छ। जुन ग्रह जागृत (jagrat) हुन्छ, त्यसले आफ्नो फल बढी स्पष्ट रूपमा दिन थाल्छ, त्यसैले कुण्डलीमा देखिएको संकेत जीवनमा पनि प्रस्ट देखिन थाल्छ। जुन ग्रह सुतेको (sota) हुन्छ, त्यसले आफ्नो फल जोगाएर राख्छ, न स्पष्ट रूपमा मद्दत गर्छ न हानि, मानौँ अहिलेसम्म नआएको कुनै संकेत पर्खिरहेको होस्। र जुन ग्रह अन्धो (andha) हुन्छ, त्यो सक्रिय त हुन्छ तर बिना निशाना, यसको ऊर्जा यसले नियन्त्रण गर्न नसक्ने दिशातिर छरिन्छ। यी तीन प्रकारका ग्रह होइनन्। यी तीन स्थिति हुन् जसमा कुनै पनि ग्रह पर्न सक्छ, यो ग्रह कहाँ बसेको छ र यसको वरिपरि के छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ।

सुरुमै यहाँ एउटा इमानदार कुरा राखिदिनु उचित हुन्छ, त्यही सावधानी जुन रातो पुस्तकमाथिको हरेक सोचविचारयुक्त लेखनमा देखिन्छ। आज उपलब्ध लाल किताब का खण्डहरू पञ्जाबमा रूप चन्द जोशीको 1939-1952 को कामसँग जोडिएका छन्, र यसको शिक्षा अक्सर छोटा हिन्दी-उर्दू पद्यका रूपमा पाठकसम्म पुग्छ। यसका ज्ञाताहरू हरेक नियममा कहिल्यै एकमत भएनन्। फरक परम्पराहरूले सुतेको वा अन्धो ग्रहका ठ्याक्कै सर्तहरूलाई केही फरक ढङ्गले बताउँछन्, र मूल पाठहरू आफैँ प्रायः संकेतमात्र हुन्छन्। त्यसैले जे अगाडि आउँछ, त्यसलाई कुनै कठोर यान्त्रिक संहिताका रूपमा होइन, परम्पराको व्याख्या-तर्कका रूपमा राखिएको छ। यी अवस्थाको मूल्य कुनै एउटा नियममा त्यति छैन, जति यिनले सिकाउने हेर्ने तरिकामा छ, र त्यो तरिका ती ठाउँमा पनि उल्लेखनीय रूपमा एकनासको रहन्छ जहाँ विवरण फरक हुन्छन्।

व्यवहारमा यो भेद किन यति महत्त्वपूर्ण छ? किनभने यसले त्यो पहेली सुल्झाइदिन्छ जससँग हरेक कुण्डली पढ्ने मानिस कुनै न कुनै दिन ठोक्किन्छ। दुई व्यक्तिको कुण्डलीमा हेर्दा उस्तै बलियो ग्रह-स्थिति हुन सक्छ, तैपनि एउटाको जीवनमा त्यो दन्किन्छ भने अर्कोमा मानौँ कुनै छाप नै छाडेन। शास्त्रीय बल त्यो मौनतालाई बुझाउन लड्खडाउँछ। लाल किताबको पाठकसँग तयार उत्तर हुन्छ: दोस्रो कुण्डलीमा त्यो ग्रह सायद सुतेको मात्र होला, यसको ठूलो बल भण्डारमा थन्किएको, त्यो सहचर, त्यो दशा वा त्यो कर्मलाई पर्खिँदै जसले अन्ततः यसलाई ब्यूँझाइदिनेछ।

सुतेको ग्रह (सोता ग्रह)

सुतेको ग्रह, अर्थात् सोता ग्रह (sota graha), यी तीन अवस्थामध्ये सायद सबैभन्दा उपयोगी र सबैभन्दा सजिलै छुटिहाल्ने अवस्था हो। कुनै ग्रहलाई तब सुतेको पढिन्छ जब कुण्डलीमा कुनै कुराले यसलाई ब्यूँझाएको हुँदैन। यो आफ्ना सबै स्वाभाविक देन समेटेर आफ्नो ठाउँमा बसिरहन्छ, तैपनि तीमध्ये कुनै पनि जीवनमा अगाडि आउँदैन। व्यक्तिले त्यो ग्रह बोक्छ, तर त्यसलाई बाँचेको देखिँदैन। यसको भाव त्यस्ता विषयबाट अनौठो किसिमले रित्तो लाग्छ जुन त्यो ग्रहले ल्याउनुपर्ने, मानौँ कोठामा बत्ती त राखिएको होस् तर कहिल्यै बालिएको नहोस्।

परम्पराको व्यापक तर्कमा कुनै ग्रहलाई निद्रातिर पठाउने कुरा भनेको त्यसलाई सक्रिय पार्ने कुनै कुराको अभाव हो। लाल किताबले ग्रहले कस्तो सङ्गत राख्छ र स्थायी भावहरूको त्यो निश्चित संरचनामा कहाँ छ भन्ने कुरामा पैनो ध्यान दिन्छ, जसलाई पक्का घर (pakka ghar) भनिन्छ र जुन यसको सिङ्गो विधिको जगमा रहन्छ। ग्रह तब निद्रातिर ढल्किन्छ जब यो एक्लै बसेको होस्, अर्को कुनै ग्रहले यसको भाव साझा नगरोस् न त यसमाथि दृष्टि नै पारोस्, र जब यसको पक्का घर रित्तो रहोस्, ताकि परम्पराले यसलाई दिने आसनबाट यसलाई कसैले बोलाउँदैन। लाल किताबका भाव र पक्का घर सम्बन्धी साथी मार्गदर्शकले त्यो निश्चित-भाव संरचनालाई पूरै खोल्छ, र सुत्ने तथा ब्यूँझने कुरालाई त्यही पृष्ठभूमिमा पढिन्छ।

निद्राको दुई प्रकारका ग्रहका लागि के अर्थ हुन्छ भन्ने एक-एक गरी हेर्नु सहयोगी हुन्छ, किनभने तिनका परिणाम विपरीत दिशामा जान्छन्। जब कुनै शुभ ग्रह सुत्छ, तब यसका आशीर्वाद रोकिन्छन्। राम्रो स्थितिको बृहस्पति, जसले ज्ञान, मार्गदर्शन र सौभाग्य ल्याउनुपर्ने, सायद केही नदेला, कमजोर भएर होइन तर सुषुप्त भएर। व्यक्तिसँग कागजमा त्यो वरदान हुन्छ र ऊ कहिलेकाहीँ वर्षौंसम्म त्यसलाई अनुभव गर्न पर्खिरहन्छ। यहाँको पठन निराशाजनक होइन बरु धैर्यपूर्ण छ। भलाइ अनुपस्थित होइन, केवल अहिलेसम्म ब्यूँझेको छैन, र प्रश्न यो बन्छ कि अन्ततः कुन कुराले यसलाई बोलाउन सक्छ।

जब कुनै पाप ग्रह सुत्छ, तब यसको असर कुनै राहतको नजिक हुन्छ। एउटा कठिन शनि वा अशान्त पार्ने राहु, जसले अन्यथा कुनै जीवनमाथि कडा चाप दिन सक्थ्यो, तब केही नबोली बस्न सक्छ, यसको हानि स्थगित रहन्छ, जबसम्म कसैले यसलाई ब्यूँझाउँदैन। परम्पराले यसलाई करिब एक कृपा मान्छ, एउटा कठिन ग्रह जो कुनामा ङिच्च निदाइरहेको छ। तर यो सान्त्वनाभित्र एउटा चेतावनी लुकेको छ। सुतेको पाप ग्रह निष्क्रिय पारिएको ग्रह होइन। यदि कुनै सहचर आइपुग्यो, वा यसको दशा खुल्यो भने, त्यो ग्रह एकैचोटि ब्यूँझन सक्छ, र जुन विपत्ति स्थगित थियो त्यो लामो समयदेखि सञ्चित कुनै कुराको बलसँगै आइपुग्छ।

पाठकका लागि व्यावहारिक कदम भन्नमा सरल र बिर्सनमा सजिलो छ। कुनै ग्रहले के गर्छ भनी ठम्याउनुअघि, पहिले यो सोध्नुहोस् कि त्यो ब्यूँझेको छ कि छैन। जुन ग्रह कागजमा निर्णायक देखिन्छ, सायद जीवनमा केही नगरिरहेको होला, र जुन ग्रह सानो देखिन्छ, सायद पहिल्यैदेखि कुण्डलीको सबैभन्दा ठूलो आवाज होला किनभने एक्लो त्यही ब्यूँझेको छ। सुत्नेहरूलाई चिन्नु, र हरेकलाई के कुराले ब्यूँझाउन सक्छ भनी सोध्नु, प्रायः लाल किताब पठनको पहिलो साँचो कदम हुन्छ, र यसले शास्त्रीय बलले पहिले-पहिले सुझाएको छापलाई बारम्बार उल्टाइदिन्छ।

अन्धो ग्रह

अन्धो ग्रह, अर्थात् अन्धो ग्रह (andha graha), यी तीनमध्ये सबैभन्दा सूक्ष्म छ र यसलाई सबैभन्दा बढी निद्रासँग भ्रमित गरिन्छ। यो भेद स्पष्ट राख्नु जरुरी छ। सुतेको ग्रहले धेरै कम गर्छ, जब कि अन्धो ग्रहले धेरै गर्छ तर आफूले के गरिरहेको छु भन्ने देख्न सक्दैन। यसको ऊर्जा पूर्ण रूपमा उपस्थित र पूर्ण रूपमा सक्रिय हुन्छ, तैपनि त्यो गलत ठाउँमा खस्छ, वा बिना निशाना छरिन्छ, किनभने ग्रहले आफूले सम्हाल्नुपर्ने भागसँगको आफ्नो दृष्टि-रेखा गुमाइसकेको हुन्छ।

अन्धोपन बुझ्न यो सम्झनुपर्छ कि लाल किताबले ग्रहहरूलाई एक प्रकारको दृष्टि दिन्छ, एउटा दृष्टि (drishti) वा परम्पराको सोझो भाषामा नजर। ग्रह जहाँ बसेको छ त्यहाँबाट केही निश्चित भावतर्फ हेर्छ, र त्यही नजरमार्फत यसले आफ्नो प्रभावको ठूलो हिस्सा चलाउँछ। कसले कसलाई हेर्छ भन्ने संरचना शास्त्रीय संरचनासँग अभिन्न छैन, र यही ती धेरै ठाउँमध्ये एक हो जहाँ रातो पुस्तक पाराशरी ज्योतिषबाट अलग बाटो समाउँछ। यो भिन्नतालाई लाल किताब र पाराशरी ज्योतिष कसरी फरक छन् मा विस्तारमा लिइएको छ। हाम्रो प्रयोजनका लागि परिणाम महत्त्वपूर्ण छ। जब कुनै ग्रहको नजरले टेक्न केही पाउँदैन, वा त्यो कुण्डलीको कुनै रित्तो वा निरर्थक कुनातिर फर्किएको हुन्छ, तब परम्पराले त्यो ग्रहलाई अन्धो भन्छ।

यहाँ परम्पराहरू आफ्ना विवरणमा फरक हुन्छन्, र यो स्पष्ट भनिदिनु नै उचित छ। केही ज्ञाताहरू अन्धोपनलाई मुख्यतः त्यस्तो ग्रहबाट पढ्छन् जसको दृष्टि-रेखा कुनै रित्तो भावमा खस्छ, ताकि यसको प्रभावलाई टेक्न कुनै वस्तु नै नरहोस्। अरूले यसलाई केही विशेष पीडित स्थितिसँग जोड्छन् जहाँ ग्रहको स्वाभाविक बोध बाधित मानिन्छ। ठ्याक्कै नियम त्यति महत्त्वपूर्ण होइन, जति यी सबैको मुनि बग्ने साझा अन्तर्दृष्टि, जुन उल्लेखनीय रूपमा स्थिर छ। अन्धो ग्रह बलियो तर दिशाहीन ग्रह हो, यस्तो सामर्थ्यले भरिएको जसलाई यसले बाटो दिन सक्दैन।

त्यसैले अन्धो ग्रहको जीवनमा देखिने छाप सुतेको ग्रहको छापभन्दा निकै फरक हुन्छ। जहाँ सुतेको ग्रहले आफ्नो जीवन-क्षेत्रलाई शान्त र अचिह्नित छाड्छ, त्यहाँ अन्धो ग्रहले त्यसलाई व्यस्त तर अव्यवस्थित छाड्छ। ऊर्जा स्पष्ट रूपमा, प्रायः प्रशस्तै त्यहाँ हुन्छ, तर त्यो उल्टोपाल्टो काम गर्छ, परिश्रम त हुन्छ तर परिणाम हुँदैन, कर्म त हुन्छ तर निशानाबाट चुक्छ, फल त्यस्तो भावमा आइपुग्छ जहाँ व्यक्तिले कहिल्यै खर्चन सोचेकै थिएन। अन्धो ग्रहसँग अनुभव अनुपस्थितिको होइन, अपव्ययको हुन्छ, अँध्यारोमा खर्चिएको जोड।

यो तुलनालाई एउटा दैनिक छविले ठोस बनाउन सहयोगी हुन्छ। सुतेको ग्रह त्यो सक्षम कामदारजस्तै हो जो अझै ओछ्यानमा छ। केही हुँदैन, तर केही बिग्रँदैन पनि। अन्धो ग्रह त्यही कामदार हो, ब्यूँझेको, ऊर्जाले भरिएको, र बत्ती निभाएर घरभरि छिटो-छिटो हिँड्दै, चीजहरू ठीक यसैकारण ढाल्दै कि यति धेरै जोड बिना देखी लगाइँदै छ। यी दुईलाई चाहिने उपाय त्यसै अनुसार फरक हुन्छ: सुत्नेलाई ब्यूँझाउनुपर्छ, जब कि अन्धोलाई केही देख्ने कुरा दिनुपर्छ र यसको नजरलाई कुनै यस्तो भावतिर मोड्नुपर्छ जहाँ यसको ठूलो ऊर्जाले अन्ततः कुनै उपयोगी काम गर्न सकोस्।

जागृत ग्रह

जागृत ग्रह, अर्थात् जागृत ग्रह (jagrat graha), त्यो अवस्था हो जसमा ग्रहले आफ्नो फल पूरै र कुनै आवरणबिना दिन्छ। ग्रहले जे वाचा गर्छ, आफ्नो स्वभाव, आफ्नो भाव र आफ्नो गरिमाले, अब त्यो साँच्चै दिइहाल्छ। यहाँ कुण्डलीले जे वर्णन गर्छ र जीवनले जे देखाउँछ, ती बीच कुनै दरार रहँदैन। जागृत ग्रह त्यही हो जसको आवाज तपाईंले सबैभन्दा छर्लङ्ग सुन्न सक्नुहुन्छ जब कसैले साँच्चै कसरी जीवन बाँचेको छ भनी हेर्नुहुन्छ।

ग्रह तब ब्यूँझन्छ जब कुण्डलीमा कुनै कुराले यससँग जोडिन्छ। परम्पराले यस्ता धेरै प्रेरक पढ्छ, र अर्को खण्डमा हामी तिनलाई एक-एक गरी लिनेछौँ, तर सामान्य रूपरेखा सहज छ। यसको भावमा साझा गर्ने कुनै सहचर ग्रहले यसलाई ब्यूँझाउँछ। आफ्नो स्थायी आसनमा बसेको ग्रह सुरुदेखि नै ब्यूँझेको हुन्छ। अन्तबाट यसमाथि पारिएको दृष्टिले यसलाई हल्लाइदिन्छ। र सबैभन्दा बढी त, यसको आफ्नै दशा (dasha) को आगमनले यसलाई ती वर्षभरि पूर्ण रूपमा ब्यूँझाइदिन्छ जबसम्म त्यो दशा चल्छ। जागृत ग्रह भनेको बस त्यही हो जसलाई कुण्डलीले, सङ्गतले वा समयले, कर्ममा बोलाएको छ।

निद्राकै जस्तै, ब्यूँझनुको अर्थ पनि पूर्ण रूपमा ग्रहको स्वभावमा निर्भर गर्छ, र पाठकले दुवै सम्भावना एकैसाथ समातिराख्नुपर्छ। जागृत शुभ ग्रह यो ढाँचामा सबैभन्दा सुखद दृश्य हो। राम्रो स्थितिको र पूर्ण रूपमा ब्यूँझेको बृहस्पति वा शुक्रले आफ्नो देन बिना सङ्कोच खन्याइदिन्छ, ठीक ती वर्षमा जब तिनको सबैभन्दा बढी चाहना हुन्छ, र जीवनमा यसको छाप स्पष्ट देखिन्छ। यही त्यो ग्रह हो जसले कुण्डलीको उत्कृष्ट वाचाले सुझाएजस्तै काम गरिरहेको हुन्छ।

जागृत पाप ग्रहले बढी सतर्कता माग्छ। कुनै कठिन स्थितिमा ब्यूँझेको शनि, राहु वा केतुले आफ्नो सम्पूर्ण भारले जीवनमाथि चाप दिन्छ, र त्यो दबाब स्थगित होइन, अनुभव गरिएको हुन्छ। यो निराशाको सल्लाह होइन, किनभने रातो पुस्तक प्रसिद्ध रूपमा उपायहरूको पुस्तक हो र कुनै कठिन पठनलाई विरलै कुनै उपाय-पथबारे विचार नगरी छाड्छ। तर यही त्यो क्षण हो जसलाई परम्पराले सबैभन्दा गम्भीरतापूर्वक लिन्छ, किनभने जागृत पाप ग्रहले ठीक त्यही गरिरहेको हुन्छ जसको सुतेको ग्रहले केवल धम्की दिन्छ। कुनै कठिन ग्रह केवल उपस्थित मात्र होइन बरु सक्रिय छ, र अहिले सक्रिय छ भनी चिन्नु, प्रायः त्यही कारण हो जसले व्यक्तिलाई पहिलो पटक कुनै पठनतर्फ ल्याउँछ।

जागृत ग्रहहरूसँग पाठकको काम भनेको तिनलाई व्याख्याको नेतृत्व गर्न दिनु हो। यिनै ती ग्रह हुन् जसले जीवनलाई त्यो रूपमा आकार दिइरहेका छन् जसरी त्यो बाँचिँदै छ, जब कि सुत्नेहरू पर्खिरहन्छन् र अन्धाहरू हात-गोडा हल्लाइरहन्छन्। यस परम्परामा राम्ररी पढिएको कुण्डली, सबैभन्दा पहिले, यसैको नक्सा हो कि अहिले कुन ग्रह ब्यूँझेका छन्, तिनले के दिइरहेका छन्, र तिनले दिएको कुरा चाहिएको हो कि होइन। त्यहीँबाट बाँकी पठन, र कुनै पनि उपायले, आफ्नो दिशा लिन्छ।

कुनै ग्रह कसरी ब्यूँझन्छ, सुत्छ वा आफ्नो दृष्टि गुमाउँछ

यी अवस्था जीवनभरका लागि स्थिर हुँदैनन्। जन्मका बेला सुतेको ग्रह दशकौँपछि ब्यूँझन सक्छ। एउटा चुप पाप ग्रह कुनै एउटै ग्रहको आगमनले सक्रिय हुन सक्छ। अन्धो ग्रहलाई दृष्टि दिन सकिन्छ, वा ब्यूँझेको ग्रहलाई फेरि विश्रामतिर सुताउन सकिन्छ। लाल किताबले कुण्डलीलाई एउटा जीवन्त व्यवस्थाका रूपमा पढ्छ जुन समय र परिस्थितिको असरले फेरिइरहन्छ, र यी अवस्था त्यही हलचलको दृश्य चिह्न हुन्। परम्पराको शिक्षामा चार प्रकारका प्रेरक बारम्बार फर्किन्छन्।

एउटा सहचर ग्रह

पहिलो र सबैभन्दा सोझो प्रेरक भनेको सङ्गत हो। एक्लै बसेको ग्रह निद्रातिर ढल्किन्छ, तर जब अर्को ग्रहले यसको भाव साझा गर्छ, तब दुवै जोडिन्छन् र सुत्ने हल्लिन्छ। यो जन्मदेखि नै हुन सक्छ, जहाँ दुई ग्रह जन्म-कुण्डलीमा सँगै बस्छन्, वा यो पछि गोचर (gochar) बाट आउन सक्छ, जब कुनै चल्ने ग्रह त्यो भावमा प्रवेश गर्छ जहाँ सुत्ने पर्खिरहेको हुन्छ। आगन्तुकको स्वभावले ब्यूँझनु कस्तो अनुभव हुन्छ भन्ने रङ दिन्छ। एउटा मित्र सहचरले कुनै शुभ ग्रहलाई कोमल रूपमा यसको देनतिर ब्यूँझाउन सक्छ, जब कि कुनै कठिन ग्रह कुनै ङिच्च निदाएको पाप ग्रहमाथि आइबस्यो भने ठीक त्यही विपत्ति ब्यूँझाइदिन्छ जुन विश्राम गरिरहेको थियो।

ग्रहको आफ्नै दशा

दोस्रो प्रेरक भनेको समय हो, र यही त्यो प्रेरक हो जसले कुनै जीवनको कालक्रमलाई सबैभन्दा बढी बुझाउँछ। जब कुनै ग्रहको आफ्नै दशा (dasha) वा उपदशा खुल्छ, तब त्यो उति समयका लागि पूर्ण रूपमा ब्यूँझेको कहलिन्छ जति त्यो अवधि चल्छ, यसको अघिल्लो अवस्था जेसुकै भए पनि। वर्षौंसम्म सुषुप्त रहेको ग्रह आफ्नो पालो आउनासाथ बौरिन सक्छ, र त्यसैले कुनै नयाँ अवधिको सुरुमा जीवन तीव्र रूपमा पल्टिएको जस्तो लाग्न सक्छ। यस ढाँचामा दशाको पठन ग्रह-अवधिको त्यो व्यापक तर्कमा अडिन्छ जुन शास्त्रीय ज्योतिषले पनि साझा गर्छ, र जसलाई कुण्डलीको सम्पूर्ण मार्गदर्शिका मा राखिएको छ।

यसमाथि पारिएको दृष्टि

तेस्रो प्रेरक भनेको दृष्टि हो। जसरी अन्धो ग्रह त्यो हो जसको नजरले केही पाउँदैन, त्यसरी नै सुतेको ग्रह तब ब्यूँझन सक्छ जब अर्को कुनै ग्रहले आफ्नो नजर यसमाथि मोड्छ। त्यो दृष्टिले कुण्डलीको आरपार पुगेर सुषुप्त ग्रहलाई टाढैबाट जोड्छ, र यसका लागि दुवैले एउटै भाव साझा गर्नु आवश्यक हुँदैन। अन्धोपन पनि यही तरिकाले कम हुन सक्छ। जुन ग्रहले आफ्नो उचित वस्तु देख्न सकिरहेको थिएन, त्यसलाई कुनै तेस्रो ग्रहको दृष्टिले उपयोगी सम्पर्कमा ल्याउन सक्छ जसले दुवैलाई जोड्छ।

एउटा उपाय

चौथो प्रेरक त्यही हो जसका लागि लाल किताब सबैभन्दा बढी प्रिय छ, अर्थात् कुनै उपाय, कुनै टोटका (totka) को सोचविचारयुक्त हस्तक्षेप। जहाँ पहिलो तीन प्रेरक आफैँ आउँछन्, जन्मबाट वा समयको फेरबदलबाट, त्यहाँ उपाय भनेको पाठकले यी अवस्थाको खुलासामाथि गर्ने आफ्नो छानिएको प्रतिक्रिया हो। परम्पराले आफ्ना सरल, घरायसी कर्महरूलाई यस्ता उपायका रूपमा पढ्छ जसले कुनै सुतेको शुभ ग्रहलाई अगाडि आउन सघाउन सक्छन्, कुनै जागृत पाप ग्रहको चाप हल्का पार्न सक्छन्, वा कुनै अन्धो ग्रहलाई केही देख्ने कुरा दिन सक्छन् ताकि यसको ऊर्जा कम खेर जाओस्। यही उपचारतर्फको झुकाव त्यही आशावादी सहज-बोध हो जुन रातो पुस्तकको कार्मिक ऋण र ती कसरी चुक्ता गरिन्छन् को पठनमा बग्छ, र जुन वैदिक उपायहरूको सम्पूर्ण मार्गदर्शिका मा सङ्ग्रहित व्यापक भण्डारमा अडिन्छ। सधैँझैँ, परम्परा सतर्क छ। उपायलाई कुण्डलीले देखाएको कुरासँग ठ्याक्कै मिलाइन्छ, बेतरतीब थुपारिँदैन, किनभने गलत ग्रहलाई ब्यूँझाइदिनु सही ग्रहलाई सुतेकै छाड्नुभन्दा कत्ति पनि बढी दयालु हुँदैन।

कुनै वास्तविक कुण्डलीमा अवस्था पढ्ने

कुनै वास्तविक कुण्डलीमा यी अवस्थालाई काममा ल्याउनु कुनै एउटै नियम लागू गर्ने कुरा कम, र तपाईंले आफ्ना प्रश्न कुन क्रममा सोध्नुहुन्छ त्यो फेर्ने कुरा बढी हो। लाल किताबको पाठकले हरेक ग्रहको बल ठम्याएर त्यहीँ रोकिँदैन। उसले कुण्डलीलाई ब्यूँझेका, सुतेका र अन्धामा छुट्याउनबाट सुरु गर्छ, किनभने यही छुट्याइले तय गर्छ कि बाँकी पठनले कुन ग्रहहरूको सुन्नुसमेत पर्छ। जे अगाडि आउँछ त्यो त्यसै तर्कको रूपरेखा हो, यसरी दिइएको छ ताकि तपाईंले विधि चिन्न सक्नुहोस्, आफ्नो कुण्डलीमा यान्त्रिक रूपमा लागू गर्ने नुस्खाका रूपमा होइन।

पठन प्रायः स्पष्ट रूपमा ब्यूँझेका ग्रहहरू खोज्नबाट सुरु हुन्छ, ती जो कुनै भाव साझा गरिरहेका, आफ्नो स्थायी आसनमा बसेका, वा अहिले आफ्नो दशा चलाइरहेका हुन्छन्। यिनै ती आवाज हुन् जसले अहिले जीवनलाई आकार दिइरहेका छन्, र पाठकले पहिले यही तौल्छ कि तिनले के दिइरहेका छन् र त्यो चाहिएको हो कि होइन। त्यसपछि मात्र ध्यान चुप ग्रहहरूतिर मोडिन्छ, यो धैर्यपूर्ण प्रश्नसहित कि हरेकले के जोगाएर राखेको छ र यसलाई के कुराले ब्यूँझाउन सक्छ, र अन्त्यमा कुनै यस्तो ग्रहतिर जसको ऊर्जा उपस्थित तर दिशाहीन देखिन्छ, अर्थात् अन्धोपनको उम्मेदवार। एउटै सङ्केतलाई टिपिन्छ तर हदभन्दा बढी पढिँदैन। पठनलाई भार त्यहीँबाट मिल्छ जहाँ धेरै सङ्केत मिलेर एउटै दिशातिर इङ्गित गर्छन्, अर्थात् जहाँ कुण्डली र बाँचिएको जीवन एउटै कुरा भन्छन्।

यी अवस्थालाई ती परिस्थितिबाट सबैभन्दा सजिलै अनुभव गर्न सकिन्छ जसलाई वर्णन गर्न यी बनेका थिए। तल आउने रेखाचित्रहरू उदाहरणस्वरूप हुन्, पाठक कसरी सोच्छ भनी देखाउन कोरिएका, कुनै वास्तविक मानिसको चित्र होइनन्, र यिनलाई तर्कका लागि पढिनुपर्छ, आफूमाथि लागू गर्ने कुनै कुराका रूपमा होइन।

पहिले त्यो व्यक्तिलाई लिनुहोस् जसको कुण्डलीमा एउटा बलियो, राम्रो स्थितिको शुभ ग्रह छ जसले कुनै न कुनै रूपमा कहिल्यै फल दिएन। त्यो ज्ञान वा त्यो सौभाग्य जुन त्यो ग्रहले ल्याउनुपर्ने, वर्षेनि पहुँचभन्दा अलिकति बाहिर रहन्छ, यस्तो जीवनमा जसले कागजमा त्यसको स्वतन्त्र रूपमा सुख लिनुपर्थ्यो। त्यो शुभ ग्रहलाई एक्लै बसेको, यसको पक्का घर रित्तो र अहिलेसम्म कुनै दशाले नबोलाएको पाएर पाठकले कुनै कमजोर ग्रहको होइन, सुतेको ग्रहको शङ्का गर्छ। यहाँको सल्लाह आशापूर्ण र धैर्यपूर्ण छ। वरदान साँचो र अक्षुण्ण छ, र काम भनेको यो खोज्नु हो कि यसलाई के कुराले ब्यूँझाउन सक्छ, चाहे कुनै आउँदो दशा होस् वा कुनै उपयुक्त उपाय, ताकि जुन सधैँ वाचामा थियो त्यो अन्ततः आउन सकोस्।

अब त्यो व्यक्तिलाई लिनुहोस् जसको लगन त स्पष्ट देखिन्छ तर ऊ त्यसलाई मानौँ हरेक गलत ठाउँमा खर्चिदिन्छ, कठिन परिश्रम गरेर पनि थोरै मात्र पाउँदै, र उसको श्रम त्यहाँ खस्दै जहाँ उसले कहिल्यै निशाना नै साधेन। त्यो लगनको ग्रहलाई स्पष्ट रूपमा सक्रिय तर यसको नजर कुण्डलीको कुनै रित्तो वा निरर्थक कुनातिर मोडिएको पाएर पाठकले कुनै अन्धो ग्रहबारे सोच्छ। समस्या जोडको कमी होइन बरु दृष्टिको कमी हो, र त्यसैले प्रतिक्रियाको लक्ष्य ऊर्जा थप्नु होइन, जुन पहिल्यैदेखि धेरै छ, बरु त्यो ऊर्जालाई केही उपयोगी देख्ने कुरा दिनु हो।

अन्त्यमा त्यो व्यक्तिलाई लिनुहोस् जसको लामो समयदेखि चुप रहेको कठिनाइ कुनै नयाँ दशा सुरु हुनासाथ एकैचोटि दन्किन्छ, एउटा यस्तो विपत्ति जुन कहीँ अनुभवमै थिएन अब एकैसाथ आइपुग्छ। कुनै यस्तो पाप ग्रह पढ्दै जो सुषुप्त थियो र भर्खरै आफ्नो दशा खुलेर ब्यूँझाइएको छ, पाठकले त्यो स्थगित कठिनाइलाई आइरहेको चिन्छ। यहाँ ढाँचाको मूल्य केही यो आश्वासनमा छ कि समय पठनयोग्य छ र केही त्यो उपाय-मार्गदर्शनमा जसले जागृत पाप ग्रहलाई यसको दशा चलिरहँदा पनि नरम पार्न सघाउन सक्छ। हरेक अवस्थामा ढाँचा उही हो, र ढाँचा नै कुनै एउटा कुण्डलीभन्दा बढी अर्थ राख्छ: पहिले सोध्नुहोस् के ब्यूँझेको छ, अनि के सुतेको छ, अनि के बिना दृष्टि काम गरिरहेको छ, र जीवनलाई पुष्टि गर्न दिनुहोस् कि कुन के हो।

यो पाराशरी बलभन्दा कसरी फरक छ

यी अवस्थालाई ग्रह-बलको शास्त्रीय विचारको सामु स्पष्ट राख्नु उपयोगी हुन्छ, किनभने दुवै सजिलै अल्झाइन्छन् र यो अलमलले त्यही कुरालाई कुण्ठित पार्छ जसले लाल किताबलाई विशिष्ट बनाउँछ। दुवै परम्परा हिन्दू ज्योतिष को त्यही ज्ञान-राशिबाट ओर्लिएका हुन्, र कुनैले पनि अर्कोले देखेको कुरालाई अस्वीकार गर्दैन। तर तिनले फरक प्रश्नको उत्तर दिन्छन्, र सबैभन्दा फलदायी पठनले प्रायः दुवै उत्तरलाई एकैसाथ समातिराख्छ।

शास्त्रीय पाराशरी ज्योतिषले बललाई एउटा क्रमिक मापमा नाप्छ। गरिमा, उच्च र नीच, मैत्री र षड्बलका गणनामार्फत यसले बताउँछ कि ग्रह कति शक्तिशाली छ, अत्यन्त बलियोदेखि अत्यन्त कमजोरसम्म, र बीचका हरेक छायामा। यो एउटा निरन्तर माप हो, र यसले धेरै काम गर्छ, तर यो सक्रियताभन्दा सामर्थ्यको कुरा गर्छ। यसले बताउँछ कि ग्रहले केही गरिरहेको भए कति गर्न सक्थ्यो।

लाल किताबका अवस्थाले त्यो प्रश्नको उत्तर दिन्छन् जसलाई बलले खुला छाड्छ। यी मात्राभन्दा कम र स्थितिको बढी कुरा हुन्। ग्रह ब्यूँझेको र फल दिइरहेको छ, सुतेको र रोकिएको छ, वा सक्रिय तर अन्धो? यसैकारण कुनै ग्रह हरेक शास्त्रीय मापले बलियो भएर पनि झन्डै कुनै छाप नछाडोस्, यदि त्यो सुतेको छ भने, र यसैकारण जसलाई शास्त्रीय बलले बेवास्ता गर्थ्यो त्यो ग्रह एकपटक ब्यूँझिसकेपछि कुनै जीवनमाथि छाउन सक्छ। यी दुई दृष्टि प्रतिद्वन्द्वी होइनन्। बलले जोडको आकार बताउँछ, तर अवस्थाले त्यो जोड खर्च भइरहेको छ कि छैन, र कति स्पष्ट रूपमा भन्ने बताउँछ।

यो भेदलाई एउटै दृष्टिमा समात्नु सबैभन्दा सजिलो हुन्छ।

दुई पद्धति कहाँ भेटिन्छन् र कहाँ अलग हुन्छन् भन्ने अझ भरपूर बोधका लागि लाल किताब र पाराशरी ज्योतिष को तुलनाले व्यापक भिन्नतालाई सन्दर्भमा राख्छ, र वैदिक ज्योतिषका प्रमुख शाखाहरू को सर्वेक्षणले लाल किताबलाई परम्पराहरूको व्यापक परिवारमा बसाल्छ। साथ लैजाने कुरा सरल तर व्यवहारमा सशक्त छ। शास्त्रीय बल र लाल किताब अवस्था दुई प्रश्न हुन्, एक होइन, र कुण्डली तब मात्र सबैभन्दा साँचो पढिन्छ जब तपाईं दुवै सोध्नुहुन्छ। ग्रहको बलले बताउँछ कि त्यो केका लागि सक्षम छ, तर यसको अवस्थाले बताउँछ कि त्यो सामर्थ्यसँग यसले अहिले के गरिरहेको छ।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

लाल किताबमा कुनै ग्रह सुतेको हुनुको के अर्थ हो?

सुतेको ग्रह त्यो हो जो कुण्डलीमा आफ्ना सबै देन समेटेर उपस्थित हुन्छ, तैपनि तीमध्ये कुनै पनि जीवनमा अगाडि आउँदैन। परम्पराले कुनै ग्रहलाई तब सुतेको पढ्छ जब कुनै कुराले यसलाई ब्यूँझाएको हुँदैन, सामान्यतया जब यो एक्लै बसेको होस्, कुनै सहचरले यसको भाव साझा नगरोस् न त दृष्टि पारोस्, र यसको पक्का घर रित्तो रहोस्। सुतेको शुभ ग्रहले ब्यूँझनसम्म आफ्ना आशीर्वाद रोक्छ, जब कि सुतेको पाप ग्रहले हानि स्थगित राख्छ। यो अवस्था कमजोरी होइन। बल जोगाएर राखिन्छ, कुनै सहचर, दशा वा उपायलाई पर्खिँदै जसले बोलाउन सकोस्।

सुतेको ग्रह र अन्धो ग्रहबीच के फरक छ?

सुतेको ग्रहले धेरै कम गर्छ, जब कि अन्धो ग्रहले धेरै गर्छ तर आफूले के गरिरहेको छु भन्ने देख्न सक्दैन। सुत्नेले आफ्नो जीवन-क्षेत्रलाई शान्त र अचिह्नित छाड्छ। अन्धो ग्रह पूर्ण रूपमा सक्रिय हुन्छ, तर किनभने यसको नजर कुण्डलीको कुनै रित्तो वा निरर्थक भागमा खस्छ, यसको ऊर्जा गलत दिशामा जान्छ र परिणाम दिँदैन। सुतेको ग्रहसँग अनुभव अनुपस्थितिको र अन्धोसँग अपव्ययको हुन्छ: सुत्नेलाई ब्यूँझाउनुपर्छ, जब कि अन्धोलाई केही उपयोगी देख्ने कुरा दिनुपर्छ।

लाल किताबमा कुनै ग्रह कसरी ब्यूँझन्छ?

परम्पराले चार बारम्बार फर्किने प्रेरक पढ्छ। भाव साझा गर्ने कुनै सहचर ग्रहले, जन्मबाट वा गोचरबाट, कुनै सुषुप्त ग्रहलाई ब्यूँझाउँछ। ग्रहको आफ्नै दशा खुल्नुले यसलाई उति समय पूर्ण रूपमा ब्यूँझाउँछ जति त्यो अवधि चल्छ। अन्तबाट पारिएको दृष्टिले यसलाई कुण्डलीको आरपारबाट जोड्न सक्छ। र कुनै उपाय, कुनै टोटका, पाठकको सोचविचारयुक्त तरिका हो सुतेको शुभ ग्रहलाई अगाडि ल्याउने, जागृत पाप ग्रहको चाप हल्का पार्ने, वा अन्धो ग्रहलाई केही देख्ने कुरा दिने। यी अवस्था स्थिर नहुने हुनाले, जन्मका बेला सुषुप्त ग्रह दशकौँपछि ब्यूँझन सक्छ।

के बलियो ग्रह सधैँ जागृत ग्रह हुन्छ?

होइन, र यही त्यो मुख्य अन्तर्दृष्टि हो जुन यी अवस्थाले थप्छन्। बल र अवस्थाले फरक प्रश्नको उत्तर दिन्छन्। गरिमा, उच्च र षड्बलले नापिएको पाराशरी बलले बताउँछ कि ग्रह कति शक्तिशाली छ। लाल किताब अवस्थाले बताउँछ कि त्यो शक्ति साँच्चै प्रयोग भइरहेको छ कि छैन। कुनै ग्रह हरेक शास्त्रीय मापले बलियो भएर पनि झन्डै कुनै छाप नछाड्न सक्छ यदि त्यो सुतेको छ भने, जब कि जसलाई शास्त्रीय बलले बेवास्ता गर्थ्यो त्यो एकपटक ब्यूँझिसकेपछि छाउन सक्छ। कुण्डली तब मात्र सबैभन्दा साँचो पढिन्छ जब दुवै प्रश्न एकैसाथ सोधिन्छन्।

के सुतेको पाप ग्रह पछि सक्रिय हुन सक्छ?

परम्पराले सुतेको पाप ग्रहलाई निष्क्रिय पारिएको होइन, बरु स्थगित मान्छ। जबसम्म कसैले यसलाई ब्यूँझाउँदैन, एउटा कठिन शनि, राहु वा केतु चुप बस्न सक्छ र यसको कठिनाइ रोकिएर रहन्छ। तर यदि कुनै सहचर यसको भावमा आइपुग्यो, वा यसको दशा खुल्यो भने, त्यो एकैचोटि ब्यूँझन सक्छ र सञ्चित विपत्ति केन्द्रित बलसँगै आइपुग्छ। त्यसैले पाठकले सुतेका पाप ग्रहहरूलाई ब्यूँझेका ग्रहहरू जत्तिकै सावधानीपूर्वक टिप्छ र ती दशा तथा गोचरमाथि नजर राख्छ जसले तिनलाई ब्यूँझाउन सक्छन्, ताकि कठिनाइ आउनुअघि उपाय-मार्गदर्शनबारे विचार गर्न सकियोस्।

परामर्शसँग जान्नुहोस्

तपाईंले कुण्डलीलाई चाहे रातो पुस्तकका ब्यूँझेका, सुतेका र अन्धा ग्रहबाट पढ्नुहोस् वा शास्त्रीय परम्पराका गरिमाबाट, सटीक कुण्डली पहिले आउँछ। परामर्शले तपाईंको जन्म मिति, समय र स्थान लिएर ग्रह-स्थिति Swiss Ephemeris बाट गणना गर्छ, त्यसैले हरेक ग्रहको अवस्था तय गर्ने ती सहचर, दृष्टि र पक्का घरहरू सटीक रूपमा राखिन्छन्। त्यहाँबाट लाल किताबको दृष्टिले तपाईंको कुण्डलीसँग आफ्नै स्वरमा बोल्न सक्छ, हरेक ग्रह कति बलियो मात्र होइन, बरु त्यो ब्यूँझेको छ, सुतेको छ, वा अँध्यारोमा काम गरिरहेको छ भनी बताउँदै।

नि:शुल्क कुण्डली बनाउनुहोस् →