स्तोत्र

कनकधारा स्तोत्रम् Kanakadharā Stotram

कनकधारा स्तोत्रम् आदि शंकराचार्य (आठौं शताब्दी ई.) द्वारा रचित एक प्रसिद्ध २१ श्लोकको स्तोत्र हो। परम्परा अनुसार बाल्यकालमा शंकरले भिक्षा माग्दा एक निर्धन महिलाले मात्र एउटा सुकेको आँप दिइन्। उनको

21 श्लोक · 10 मिनट पाठ · स्मार्त

अङ्गं हरेः पुलकभूषणमाश्रयन्ती भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् ।
अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीला माङ्गल्यदास्तु मम मङ्गलदेवतायाः ॥

जसरी भँमराकी पत्नी कोपिला-अलंकृत तमाल वृक्षको आश्रय लिन्छे, त्यसरी नै उनी हरिको पुलक-भूषित अंगको आश्रय लिन्छिन्। सम्पूर्ण विभूति अंगीकार गर्नेकी त्यस मंगलदेवीको कटाक्षले मलाई मंगल दिओस्।

मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेः प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि ।
माला दृशोर्मधुकरीव महोत्पले या सा मे श्रियं दिशतु सागरसम्भवायाः ॥

मुरारिको मुखमा बारम्बार प्रेम र लज्जाले युक्त दृष्टि दिँदै, महोत्पलमा मरमरीहरूको पंक्ति झैं — ती समुद्र-जन्मा श्रीले मलाई श्री प्रदान गरून्।

विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्षम् आनन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि ।
ईषन्निषीदति मयि क्षणमीक्षणार्धं इन्दीवरोदरसहोदरमीक्षमाणे ॥

सम्पूर्ण जगत्का इन्द्र-पदको विभ्रम दिन दक्ष, मुरारिसँग पनि बढी आनन्दकी स्रोत उनको अर्ध-दृष्टि — इन्दीवर-पुष्पको भित्री पत्र जस्तो — एक क्षणका निम्ति मलाई पर्ओस्।

आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्दम् आनन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् ।
आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रं भूत्यै भवेन्मम भुजङ्गशयाङ्गनायाः ॥

आनन्दका कन्द, अनिमेष, प्रेम-शास्त्रका प्रवर्तक मुकुन्दलाई प्रसन्नतासहित पाएर — शेष-शयनका स्वामीकी संगिनीका तिरछा, काँप्ने पलकका आँखा मेरो समृद्धिका निम्ति होऊन्।

बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभे या हारावलीव हरिनीलमयी विभाति ।
कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमाला कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः ॥

मधु-विजयीका भुजाहरूका बीचमा कौस्तुभ मणिका समीप हरिया-नीला रत्नहरूको मालाझैं सुशोभित — कमलालयाका कटाक्षहरूको माला, जुन भगवानलाई पनि मनोरथ दिन्छ, मलाई कल्याण देओस्।

कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारेः धाराधरे स्फुरति या तडिदङ्गनेव ।
मातुः समस्तजगतां महनीयमूर्तिः भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः ॥

कालो मेघ-समूह जस्तो घनघोर वक्षस्थलमा, कैटभ-शत्रु विष्णुको वर्षा-बाहक वक्षमा, बिजलीकी नारीझैं जो दीप्तिमान हुन्छिन् — समस्त जगत्की माता, भार्गव-नन्दना लक्ष्मीको महनीय मूर्तिले मलाई भद्र देओस्।

प्राप्तं पदं प्रथमतः किल यत्प्रभावात् माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन ।
मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धं मन्दालसं च मकरालयकन्यकायाः ॥

जसको प्रभावले मधु-मर्दनका समीप मनमथले प्रथमतः मांगल्य-पद प्राप्त गर्‍यो — त्यस समुद्र-पुत्रीको मन्थर, मन्दालस अर्ध-दृष्टि मलाई पर्ओस्।

दद्याद् दयानुपवनो द्रविणाम्बुधारां अस्मिन्नकिञ्चनविहङ्गशिशौ विषण्णे ।
दुष्कर्मघर्ममपनीय चिराय दूरं नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः ॥

नारायण-प्रियाका नेत्र-मेघ — जसमा दयाको वायु बहन्छ — यस अकिंचन, दुःखी पक्षी-शिशुमाथि धनको जलधारा बर्साओस् र दुष्कर्मको ताप टाढा लैजाओस्।

इष्टा विशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र- दृष्ट्या त्रिविष्टपदशां विशद(म्) प्रपन्नाः ।
दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः ॥

जसको दया-आर्द्र दृष्टिले श्रेष्ठ-मतिका मानिसहरू पनि त्रिविष्टप-पद स्पष्ट रूपमा प्राप्त गर्छन् — हर्षित कमलको उदर-सी दीप्ति भएकी पद्म-आसीनाको त्यस दृष्टिले मलाई अभीष्ट पुष्टि प्रदान गरोस्।

गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीति शाकम्भरीति शशिशेखरवल्लभेति ।
सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायै तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै ॥

वाणी-देवीका रूपमा, गरुड-ध्वजकी सुन्दरीका रूपमा, शाकम्भरीका रूपमा, चन्द्रशेखर-वल्लभाका रूपमा — सृष्टि, स्थिति र प्रलयकी लीलाहरूमा संस्थित, तीनै लोकका एकमात्र गुरुकी तरुणी — उनलाई नमस्कार।

श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यै रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै ।
शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायै पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै ॥

शुभ कर्महरूको फल दिने श्रुतिलाई नमस्कार। रमणीय गुणहरूका सागर, रतिलाई नमस्कार। शतपत्र-निवासिनी शक्तिलाई नमस्कार। पुरुषोत्तम-वल्लभा पुष्टिलाई नमस्कार।

नमोऽस्तु नालीकनिभाननायै नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै ।
नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायै नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै ॥

कमल-सदृश मुखवालीलाई नमस्कार। क्षीर-सागरमा जन्मेकीलाई नमस्कार। चन्द्रमा र अमृतकी सहोदरालाई नमस्कार। नारायण-वल्लभालाई नमस्कार।

सम्पत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानि साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि ।
त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानि मामेव मातरनिशं कलयन्तु मन्ये ॥

हे कमलनयनी! सम्पत्ति दिने, सम्पूर्ण इन्द्रियहरूलाई आनन्दित गर्ने, साम्राज्य-दानको वैभव बोकेका, पापहरू हटाउन सदा तत्पर — तपाईंका यी वन्दनहरूले मलाई सदा घेरोस्, यस्तो मलाई विश्वास छ।

यत्कटाक्षसमुपासनाविधिः सेवकस्य सकलार्थसम्पदः ।
सन्तनोति वचनाङ्गमानसैः त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे ॥

जसको कटाक्षको उपासना-विधि सेवकलाई सम्पूर्ण अर्थ र सम्पदाले भर्छ — वाणी, अंग र मनले मुरारि-हृदय-ईश्वरी तपाईंको म सेवा गर्दछु।

सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे ।
भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥

हे कमल-निवासिनी, कमल-हस्तिनी, सेतो वस्त्र-सुगन्ध-मालाले सुशोभित! हे भगवती, हरि-वल्लभे, मनोज्ञे, तीनै लोकको समृद्धि गर्ने — मलाई प्रसन्न हुनुहोस्।

दिग्घस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्ट- स्वर्वाहिनीविमलचारुजलाप्लुताङ्गीम् ।
प्रातर्नमामि जगतां जननीमशेष- लोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम् ॥

दिग्गजहरूद्वारा सुनका घडाहरूबाट बगाइएको स्वर्ग-नदीको निर्मल सुन्दर जलले स्नान गरिरहेकी — सम्पूर्ण जगत्की माता, समस्त लोकहरूका अधिनायककी गृहिणी, अमृत-समुद्रकी पुत्रीलाई म प्रातः नमस्कार गर्दछु।

कमले कमलाक्षवल्लभे त्वं करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः ।
अवलोकय मामकिञ्चनानां प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः ॥

हे कमले, कमलनयन-वल्लभे! करुणाको प्रवाहले तरंगित अपांग दृष्टिले मलाई हेर्नुहोस्। म अकिंचनहरूमा प्रथम, सच्चा दयाको सर्वप्रथम पात्र हुँ।

स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमूभिरन्वहं त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् ।
गुणाधिका गुरुतरभाग्यभागिनो भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः ॥

जसले प्रतिदिन यी स्तुतिहरूले त्रयीमयी, त्रिभुवन-माता रमाको स्तुति गर्छन्, ती यस पृथ्वीमा गुणहरूले समृद्ध र महाभाग्यशाली बन्छन्, उनका मन बुद्धिमानहरूद्वारा संवर्धित हुन्छन्।

सुवर्णधारां मकरन्दधारां सुधांशुधारां सुधाधारां ।
परिस्रवन्तीं भवतीमनन्त- कनकप्रभां त्वां प्रणमामि देवि ॥

सुवर्ण-धारा, मकरन्द-धारा, चन्द्र-किरण-धारा, अमृत-धारा — अनन्त सुवर्ण-प्रभामा बग्दै हुनुभएको तपाईंलाई, हे देवि, म प्रणाम गर्दछु।

देवि प्रसीद जगदीश्वरि लोकमाता- र्विश्वेश्वरि प्रणमतां शरणं भवस्व ।
त्राणप्रदत्वमभिमानमनुत्सृजन्ती स्वीकुरु नो भव-विसर्गविधौ नियोगम् ॥

हे देवि, प्रसन्न हुनुहोस् — हे जगदीश्वरि, लोकमातर, जगत्-नियन्त्री, प्रणाम गर्नेहरूको शरण बन्नुहोस्। रक्षाप्रदाताको अभिमान नछोड्दै हामीलाई भव-मोक्षको विधानमा स्वीकार गर्नुहोस्।

इत्येवं श्रीशङ्करभगवत्पादैः प्रपन्नपारिजातस्य श्रीस्तोत्रस्येदं फलम् ।
सन्तोषसम्पदां पुष्टिं यशोधनं लभते कनकधारायाः स्तोत्रं पाठतः ॥

यसरी शंकर भगवत्पादद्वारा प्रपन्न-पारिजातको यो श्री-स्तोत्र हो। कनकधारा स्तोत्रको पाठ गर्नाले सन्तोष, सम्पदा, पुष्टि र यश-धनको प्राप्ति हुन्छ।

सम्बन्धित खोज्नुहोस्

थप हेर्नुहोस्