स्तोत्र
महिषासुरमर्दिनी स्तोत्रम् Mahiṣāsuramardanī Stotram
महिषासुरमर्दिनी स्तोत्रम् — जुन यसको प्रारम्भिक शब्दहरूबाट 'अयि गिरिनन्दिनि' पनि भनिन्छ — शाक्त परम्पराको एक सर्वाधिक प्रिय र लयबद्ध संस्कृत स्तोत्र हो। आदि शंकराचार्यलाई आरोपित यस स्तोत्रमा अत्यन्त
1
अयि गिरिनन्दिनि नन्दितमेदिनि विश्वविनोदिनि नन्दनुते
गिरिवरविन्ध्यशिरोऽधिनिवासिनि विष्णुविलासिनि जिष्णुनुते ।
भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भूरिकुटुम्बिनि भूरिकृते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भूरिकुटुम्बिनि भूरिकृते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हे गिरिनन्दिनि! पृथ्वीलाई आनन्दित गर्ने, जगत्-विनोदिनी, नन्द-स्तुता; विन्ध्याचल-शिरोनिवासिनी, विष्णु-विलासिनी, अर्जुन-नमस्कृता। हे भगवति! नीलकण्ठ-परिवारिणी, महा-कुटुम्बिनी, महाकर्त्री — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
2
सुरवरवर्षिणि दुर्धरधर्षिणि रम्यवनोद्भवहर्षिणि ते
भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भूरिकुटुम्बिनि भूरिकृते ।
त्रिभुवनपोषिणि शङ्करतोषिणि किल्विषमोषिणि घोषरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
त्रिभुवनपोषिणि शङ्करतोषिणि किल्विषमोषिणि घोषरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
देवश्रेष्ठहरूमाथि वर्षा गर्ने, दुर्धर शत्रुहरूलाई दलने, रम्य वनहरूमा हर्षित हुने; हे भगवति, नीलकण्ठ-परिवारिणी, महा-कुटुम्बिनी, महाकर्त्री। त्रिभुवन-पोषिणी, शंकर-तोषिणी, पाप-हारिणी, दिव्य-ध्वनि-रागिणी — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
3
अयि जगदम्ब मदम्ब कदम्बवनप्रियवासिनि हासरते
शिखरिशिरोमणि तुङ्गहिमालयशृङ्गनिजालयमध्यगते ।
मधुमधुरे मधुकैटभगञ्जिनि कैटभभञ्जिनि रासरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
मधुमधुरे मधुकैटभगञ्जिनि कैटभभञ्जिनि रासरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हे जगदम्बे, मेरी माता! कदम्बवन-प्रियवासिनी, हास-रतिका; शिखरहरूकी शिरोमणि, उच्च हिमालय-शृंगमा निज-आवासमा रहने। मधुर-मधुरा, मधु-कैटभ-नाशिनी, रासरतिका — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
4
अयि शतखण्ड विखण्डितरुण्ड वितुण्डितशुण्ड गजाधिपते
रिपुगजगण्ड विदारणचण्ड पराक्रमशुण्ड मृगाधिपते ।
निजभुजदण्ड निपातितखण्ड विपातितमुण्ड भटाधिपते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
निजभुजदण्ड निपातितखण्ड विपातितमुण्ड भटाधिपते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
जसको सिंहले सयौं खण्डमा शत्रुहरूलाई विखण्डित गर्यो, हात्तीको सुँड तोड्यो, शत्रु-हात्तीहरूका गण्डस्थल च्यात्यो, योद्धाहरूका शिरहरू आफ्नो भुजा-दण्डले पटकाए — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
5
अयि रणदुर्मद शत्रुवधोदित दुर्धरनिर्जर शक्तिभृते
चतुरविचार धुरीणमहाशिव दूतकृतप्रमथाधिपते ।
दुरितदुरीह दुराशयदुर्मति दानवदुत विनिपातकृते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
दुरितदुरीह दुराशयदुर्मति दानवदुत विनिपातकृते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हे रणदुर्मदा! शत्रु-वधमा अपराजित, दुर्धर शक्तिधारिणी; विचारशीला, महाशिवकी दूत-रूपमा प्रमथ-नायक बनाइएकी। पापी, दुराशयी, दुर्मतिहरू र असुर-दूतहरूको पतन गर्ने — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
6
अयि निजहुङ्कृति मात्रनिराकृत धूम्रविलोचन धूम्रशते
समरविशोषित शोणितबीज समुद्भवशोणित बीजलते ।
शिव शिव शुम्भ निशुम्भमहाहव तर्पितभूत पिशाचरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
शिव शिव शुम्भ निशुम्भमहाहव तर्पितभूत पिशाचरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
जसले आफ्नो हुंकारमात्रले धूम्रलोचन र धूम्र-समूहलाई विनष्ट गरिन्; रणमा रक्तबीज र त्यसबाट उत्पन्न रक्त-लतालाई सोसिन्। शुम्भ-निशुम्भको महायुद्धमा भूत-पिशाचहरूलाई तृप्त गर्ने — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
7
धनुरनुसङ्ग रणक्षणसङ्ग परिस्फुरदङ्ग नटत्कटके
कनककिशोर कशिपुशिरोऽर्पित कान्तकिरीट कलत्करके ।
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
धनुष समातेकी, रणक्षणमा संलग्न, अंग दीप्तिमान, नृत्यरत कटक; कनक-किशोरी, किरीट-अलंकृता, हातहरूमा ध्वनि गर्ने आभूषण — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
8
जय जय जप्य जयेजय शब्द परस्तुति तत्परविश्वनुते
झणझणझिञ्झिमिझिङ्कृतनूपुरशिञ्जितमोहितभूतपते ।
नटित नटार्ध नटी नट नायक नाटितनाट्यसुगानरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
नटित नटार्ध नटी नट नायक नाटितनाट्यसुगानरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
'जय-जय' ध्वनिले समग्र संसारद्वारा स्तुत; झणझणाउने नूपुरको झंकारले भूतपतिलाई मोहित गर्ने। नृत्यरत, अर्ध-नटी, नट-नाटककी नायिका-निर्देशिका, गीत-नाट्य-रागिणी — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
9
अयि सुमनःसुमनःसुमनः सुमनःसुमनोहरकान्तियुते
श्रितरजनी रजनीरजनी रजनीरजनी करवक्त्रवृते ।
सुनयनविभ्रमर भ्रमरभ्रमर भ्रमरभ्रमराधिपते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
सुनयनविभ्रमर भ्रमरभ्रमर भ्रमरभ्रमराधिपते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
पुष्प-पुष्प-पुष्पहरूको मनोहर कान्तिले युक्त; चन्द्र-मुखी, रजनी-रजनी-रजनीले घेरिएकी। भँमर-भँमर-भँमर-अधिपति, सुनयन-विभ्रमरा — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
10
सहितमहाहव मल्लमतल्लिक मल्लितरल्लक मल्लरते
विरचितवल्लिक पल्लिकमल्लिक झिल्लिकभिल्लिक वर्गवृते ।
शितकृतफुल्ल समुल्लसितारुण तल्लजपल्लव सल्ललिते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
शितकृतफुल्ल समुल्लसितारुण तल्लजपल्लव सल्ललिते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
महायुद्धमा संलग्न, महावीरहरूसँग युद्ध-क्रीडामा आनन्दित; वल्लरी-निर्माताहरू, मल्लिका-समूह, झिल्ली-भिल्लीहरूको समूहले घेरिएकी। तीखा फुलेका फूल र रातो-ताजा अंकुरहरूले सुशोभित — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
11
अविरलगण्ड गलन्मदमेदुर मत्तमतङ्ग जराजरते
त्रिभुवनभूषण भूतकलानिधि रूपगुणवर भूरिकृते ।
अभयदभव्य मनन्यमनोरम मन्मथमन्त्र मदाकुलिते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
अभयदभव्य मनन्यमनोरम मन्मथमन्त्र मदाकुलिते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
निरन्तर मद-स्राव भएका गण्डका नशामा चूर मत्त मतंग; त्रिभुवन-भूषण, भूत-कलानिधि, रूप-गुण-श्रेष्ठ, महाकर्त्री। अभयदायिनी, भव्या, अद्वितीय-मनोरमा, मदन-मन्त्रले आकुल — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
12
कमलदलामल कोमलकान्ति कलाकलितामल भाललते
सकलविलास कलानिलयक्रम केलिचलत्कल हंसकुले ।
अलिकुलसङ्कुल कुवलयमण्डल मौलिमिलद्बकुलालिकुले जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
अलिकुलसङ्कुल कुवलयमण्डल मौलिमिलद्बकुलालिकुले जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
कमल-दलझैं निर्मल, कोमल-कान्तिमती, कलाहरूले अलंकृत निर्मल भाल भएकी; समस्त विलासहरूका कलाहरूको आश्रयमा, हाँसहरूसँग खेल्दै। नील-कमल र बकुल-पुष्पहरूसहित मुकुट भएकी, भँमरहरूको समूहले घेरिएकी — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
13
करमुरलीरव वीजितकूजित लज्जितकोकिल मञ्जुमते
मिलितपुलिन्द मनोहरगुञ्जित रञ्जितशैल निकुञ्जगते ।
निजगुणभूत महाशबरीगण सद्गुणसम्भृत केलितते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
निजगुणभूत महाशबरीगण सद्गुणसम्भृत केलितते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हातको बाँसुरीको ध्वनिले कोइलीलाई लजाउँदै; पुलिन्द-जनहरूले युक्त, मनोहर गुञ्जन भएको रंजित-पर्वतको कुञ्ज-मार्गमा। आफ्नै गुणहरूको अवतार महाशबरी समूह, सद्गुण-सम्पन्न, क्रीडा-तटमा — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
14
कटितटपीत दुकूलविचित्र मयूखतिरस्कृत चन्द्ररुचे
प्रणतसुरासुर मौलिमणिस्फुर दंशुलसन्नखचन्द्ररुचे ।
जितकनकाचल मौलिपदोर्जित निर्जितनिर्भर कुञ्जरकेचित जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
जितकनकाचल मौलिपदोर्जित निर्जितनिर्भर कुञ्जरकेचित जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
कम्मरमा पहेंलो दुकूलले विभूषित, जसको आभाले चन्द्रमालाई पनि पराजित गर्छ; झुकेका देव-असुरहरूका मुकुट-मणिहरूको चमकमा, नखहरूको चन्द्र-दीप्ति। कनकाचल-शिखरभन्दा पनि श्रेष्ठ, त्यसलाई पैतालाले थिच्दै, गर्वित गजराजलाई जित्दै — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
15
विजितसहस्रकरैक सहस्रकरैक सहस्रकरैकनुते
कृतसुरतारक सङ्गरतारक सङ्गरतारक सूनुसुते ।
सुरथसमाधि समानसमाधि समाधिसमाधि सुजातरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
सुरथसमाधि समानसमाधि समाधिसमाधि सुजातरते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
सहस्र-किरणका सूर्यबाट पनि विजित भएर उनद्वारा स्तुत; देवताहरूलाई संग्रामबाट पार गराउनेका पुत्रद्वारा जन्मेकी। राजा सुरथको समाधि-सदृश समाधिमा आनन्दित — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
16
पदकमलं करुणानिलये वरिवस्यति योऽनुदिनं सुशिवे
अयि कमले कमलानिलये कमलानिलयः स कथं न भवेत् ।
तव पदमेव परम्पदमित्यनुशीलयतो मम किं न शिवे जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
तव पदमेव परम्पदमित्यनुशीलयतो मम किं न शिवे जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हे कल्याणी, करुणा-निलये! जसले प्रतिदिन तपाईंका चरण-कमलको आराधना गर्छ — हे कमले, कमला-निवासिनी! उसमा लक्ष्मीको निवास कसरी नहोला? तपाईंका पदलाई नै परम-पद मानेर चिन्तन गर्ने मलाई के नपाइएला? — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
17
कनकलसत्कल सिन्धुजलैरनुसिञ्चिनुते गुणरङ्गभुवम्
भजति स किं न शचीपतिसम्पदमच्युतचित्तहृतौ ।
तव चरणं शरणं करवाणि नतामरवाणि निवासि शिवे जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
तव चरणं शरणं करवाणि नतामरवाणि निवासि शिवे जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
जसले स्वर्णिम लहरहरूका महासागर-जलले गुण-रंगभूमि सिञ्चन गर्छ — अच्युतको चित्त हर्नेपछि त्यसले इन्द्रको सम्पदा नपाउला? म तपाईंका चरण शरण लिन्छु, हे देव-वाणी-धाम, हे कल्याणी — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
18
तव विमलेन्दुकुलं वदनेन्दुमलं सकलं ननु कूलयते
किमु पुरुहूतपुरीन्द्र मुखी सुमुखीभिरसौ विमुखीक्रियते ।
मम तु मतं शिवनामधने भवती कृपया किमुतक्रियते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
मम तु मतं शिवनामधने भवती कृपया किमुतक्रियते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
तपाईंको निर्मल चन्द्र-वंश र चन्द्र-वदनको मलले सबैलाई तटमा तान्छ। पुरुहूतको नगरका इन्द्रका सुमुखीहरू के त्यसबाट विमुख हुन सक्छन्? मेरो मत छ: शिव-नाम-धनले सम्पन्न तपाईंको कृपाले के नहुन्छ? — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
19
अयि मयि दीनदयालुतया कृपयैव त्वया भवितव्यमुमे
अयि जगतो जननी कृपयासि यथासि तथानुमितासिरमे ।
यदुचितमत्र भवत्युररीकुरुतादुरुतापमपाकुरुते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
यदुचितमत्र भवत्युररीकुरुतादुरुतापमपाकुरुते जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
हे उमे! मलाई दीनमाथि दया गरेर कृपा गर्नु तपाईंका लागि अनिवार्य छ। हे जगन्माता, हे रमे! तपाईं जस्तो हुनुहुन्छ, त्यसरी नै जानिनुहुन्छ — कृपामयी। यहाँ जो उचित छ त्यो होओस्; तपाईंको महिमाले दुःख दूर गर्छ — जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते।
20
नमः स्तोत्रं कृत्वा भवति सुखितो येन जनिता
स पुण्यः सोऽभव्यः स च सुकृतभाजां वरिवसितः ।
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते हिताय भवतु भव-निवारणि निर्जरदेवि नमस्ते ॥
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते हिताय भवतु भव-निवारणि निर्जरदेवि नमस्ते ॥
जसले यो नमस्कार-स्तोत्र रचना गरेर सुखी हुन्छ — त्यो पुण्यात्मा छ, त्यो श्रेष्ठ छ, त्यो सुकृती जनहरूमा पूजनीय छ। जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते — हे भव-निवारिणी, हे निर्जरदेवि! मेरो हितका निम्ति तपाईंलाई नमस्कार छ।
21
इदमधिकृत्य महिषासुरमर्दिन्याः स्तोत्रमिदं कृतम् ।
पठति यः स्तुति नित्यमसौ प्रियतामुपयाति सभासु ते ॥
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते त्रिभुवनमोहन शंकरतोषिणि मंगलकारिणि शैलसुते ॥
पठति यः स्तुति नित्यमसौ प्रियतामुपयाति सभासु ते ॥
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते त्रिभुवनमोहन शंकरतोषिणि मंगलकारिणि शैलसुते ॥
महिषासुरमर्दिनीका विषयमा यो स्तोत्र रचिएको छ — जसले यस स्तुतिको प्रतिदिन पाठ गर्छ त्यो सभाहरूमा प्रिय हुन्छ। जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते — त्रिभुवन-मोहन, शंकर-तोषिणी, मंगल-कारिणी, पर्वत-पुत्री।